Artikel over School zonder Muren in Leidsch Dagblad 26-03-2026
Interview
Ook als de leerling niet uit bed komt, staat de docent keer op keer voor de deur. De School Zonder Muren brengt het onderwijs naar thuiszitters
Directeuren Ellen van de Meeberg (l) en Marlous Elstgeest (r): ,,De School Zonder Muren is vaak de allerlaatste optie.’’ © Foto Taco van der Eb
Oegstgeest Binnen de muren van een school krijgen kinderen niet altijd het onderwijs dat ze nodig hebben. De afgelopen tien jaar is het aantal ’thuiszitters’, kinderen die langer dan drie maanden niet naar school gaan, enorm toegenomen. De School Zonder Muren brengt het onderwijs naar hen toe, waar de leerlingen ook zijn: ,,Ons toverwoord is maatwerk.’’
Technisch gezien heeft de School Zonder Muren wel degelijk muren. De leerlingen van de school zetten alleen nooit een voet over de drempel. Op het adres in Oegstgeest waar de school te vinden is, staat een statig woonhuis. Klaslokalen, digiborden en tl-lampen zijn er niet te bekennen.
Vanuit dit knusse kantoor sturen directeuren Marlous Elstgeest en Ellen van de Meeberg een team van 35 docenten en orthopedagogen aan. Zij brengen onderwijs naar leerlingen toe, als kinderen zelf niet meer naar school kunnen.
De groep kinderen die niet in het reguliere of speciale onderwijs terechtkan, is in de afgelopen tien jaar volgens de meest conservatieve schattingen vertienvoudigd. In het schooljaar 2014-2015 zaten volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) ongeveer vierduizend leerplichtige kinderen thuis. In 2024 schatte het OCW dat het om zo’n 17,5 duizend kinderen ging. Oudervereniging Balans vermoedt dat het werkelijke aantal thuiszittende kinderen nog veel hoger ligt: eind 2024 zouden het er zo’n 70.000 zijn.
Maatwerk
Die toename werd zes jaar geleden ook bij Van de Meeberg duidelijk. ,,Ik werkte toen met leerlingen van het Leo Kanner die in de jeugdpsychiatrie bij LUMC-Curium zaten.’’ De Leo Kanner Onderwijsgroep biedt op zes locaties in Leiden en omstreken speciaal onderwijs aan. ,,We merkten dat leerlingen zelfs met een heel gespecialiseerd aanbod thuis kwamen te zitten. Daar zijn wij trajecten voor gaan ontwikkelen, om hen nog wat te kunnen bieden.’’
In zes jaar tijd werd een netwerk opgezet voor leerlingen die thuis zijn komen te zitten. Ook leerlingen van andere scholen, die niet bij het Leo Kanner staan ingeschreven, komen voor de School Zonder Muren in aanmerking. Alleen scholen of samenwerkingsverbanden, en dus niet ouders zelf, kunnen kinderen aanmelden. ,,Als kinderen hier komen, zijn er al zoveel stations gepasseerd waar het iedere keer niet lukt.’’
Het merendeel van de leerlingen is ouder dan twaalf jaar en komt van het vmbo. ,,Maar de laatste jaren zien we ook wel leerlingen die cognitief sterker zijn en gewoon niet in staat zijn om binnen de muren van een school te functioneren. Ook de groep jongere leerlingen zien we toenemen.’’
De kracht van de School Zonder Muren zit volgens Van de Meeberg in maatwerk. ,,Onze trajecten zijn afgestemd op wat leerlingen aankunnen.’’ Het ene kind zit in een klasje bij de dagbesteding, terwijl bij de ander de docent aan de keukentafel zit. ,,We hebben leerlingen die hun bed niet uitkomen als de leerkracht voor de deur staat.’’
Zelfs dan doen de docenten alles om perspectief te bieden, zegt Van de Meeberg. ,,Deze kinderen zijn al heel vaak opgegeven. Wij doen dat niet. Onze leerkracht komt ook voor de vierde of vijfde keer en probeert steeds maar weer contact te leggen. Uiteindelijk denkt zo’n leerling ook: ’nou die docent is er weer. Ik laat toch maar even mijn gezicht zien’.’’
Hoepel
De leerlingen die worden aangemeld voor de School Zonder Muren kunnen volgens Van de Meeberg om verschillende redenen (tijdelijk) niet door de ’hoepel’ van het reguliere onderwijs springen. Lang niet iedereen heeft hetzelfde nodig en toch moeten kinderen op school vaak in een hele specifieke mal passen.
De hoepel maakt het voor sommige scholen moeilijk om zich aan de Wet Passend Onderwijs te houden, die hen sinds 2014 verplicht om voor ingeschreven leerlingen een passende onderwijsplek te creëren. Het aantal kinderen dat juíst niet op zijn plek zit en uitvalt, neemt daarom gestaag toe.
Dus gaat de overheid een stap verder: met het project Inclusief Onderwijs 2035 moeten alle kinderen - met en zonder beperking - samen naar de school in de buurt gaan. De directie van de School Zonder Muren is kritisch op die ambitie. Elstgeest: ,,Wij zien inclusiviteit breder dan ’alle kinderen kunnen meedoen op de school in de wijk’.’’ Belangrijker is volgens de directeur dat kinderen zichzelf kunnen redden in de maatschappij. ,,We gebruiken lesstof meer als middel dan als doel. Wij zijn geen huiswerkbegeleiding en zijn er niet om leerlingen op het niveau te houden waar ze op zaten.’’
Geen huiswerkbegeleiding
Een traject bij de School Zonder Muren duurt maximaal twee jaar, maar terug naar school gaan is ook daarna niet voor alle leerlingen een optie. ,,Een traject is geslaagd als we met een leerling een passend toekomstperspectief hebben gevonden. Dat hoeft niet per se onderwijs te zijn.’’
De docenten werken nauw samen met orthopedagogen, die proberen het ’netwerk’ rondom de jongere te activeren. ,,Dat is nog wel eens lastig, omdat jeugdzorg helemaal uit beeld is of ouders totaal ’hulp-moe’ zijn.’’
Zodra aansluiting is gevonden en vertrouwen is gewonnen, kunnen de lesuren steeds meer worden opgebouwd, legt Elstgeest uit. ,,Als onderwijs gaat lukken, krijgen jongeren een stukje eigenwaarde terug. Dat kan weer een motor zijn voor andere ontwikkelingen.’’